Translate

Σάββατο, 1 Ιουνίου 2013

Οικιστική και Ταφική Αρχιτεκτονική των Βίκινγκς

Οικιστική Αρχιτεκτονική
  Οι Βίκινγκς είχαν πολλούς τύπους κτισμάτων, κάθε ένα από τα οποία χρησιμοποιούταν για διαφορετικό λόγο. Έτσι ξεχωρίζουμε τέσσερις τύπους. Το Οικία-Πλοίο, τα θρησκευτικά κτήρια, τα στρατιωτικά κτήρια και τα γενικά κτήρια.
   Οι Οικίες-Πλοία[1] (Εικ. 1) ήταν αυτά που χρησιμοποιούνταν για να στεγάσουν τα πλοία τους κατά τη διάρκεια του χειμώνα και όποια άλλη εποχή δεν μπορούσαν να πλεύσουν. Χτίζονταν συνήθως ελαφρώς πίσω από την ίσαλη γραμμή του πλοίου. Στο μπροστινό μέρος[2] υπήρχαν μεγάλες ξύλινες θύρες που άνοιγε επάνω στην ακτή, ώστε να μπορεί να βγει ή να μπει το πλοίο. Η στέγη στηριζόταν σε δοκούς που έφταναν ως το έδαφος. Οι τοίχοι φτιάχνονταν από ξύλο με τις πέτρες που συσσωρεύονταν πάνω στη βάση. Κάθε ένα περιείχε μόνο ένα πλοίο, αλλά πολλά από αυτά μπορούσαν να χτίζονται το ένα δίπλα στο άλλο, αν υπήρχαν πολλά πλοία.

Πολλοί αγρότες συνέβαλαν στη κατασκευή και στη ναυπήγηση των πλοίων και είχαν επίσης καθήκον να παρέχουν το απαραίτητο πλήρωμα σε περίπτωση πολέμου. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, τα πλοία βρίσκονταν στη θάλασσα και έτσι οι Οικίες-Πλοία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως μεγάλη αίθουσα εορτών. Παράδειγμα αυτού, έχουμε τη στέψη του Hakon Hakonson.
Ως στρατιωτικό κτήριο ήταν το Κάστρο Δακτυλιδιού (Εικ. 2-5). Το κτίσμα Trelleborg[3] είναι ένα όνομα για έξι κυκλικά οχυρά, που βρίσκονται στη Δανία και στο νότιο μέρος της σύγχρονης Σουηδίας (Aggersborg, Borgeby, Fyrkat, Nonnebakken στην Odense, κοντά στη Slagelse και κοντά στο Trelleborg) (Εικ. 8). Πέντε από αυτά έχουν χρονολογηθεί κατά τη βασιλεία του Harold Bluetooth της Δανίας (πέθανε το 986). Όλα τα trelleborgs είχαν μια αυστηρά κυκλική μορφή. Αυτή η δομή μπορούσε επίσης, να περικλείεται από μια έπαλξη, η οποία δεν ήταν απαραίτητο να είναι κυκλική. Το σχέδιο του σπιτιού αυτού χαρακτηρίζεται από το μεγάλο μήκος του, τη διάταξη των δωματίων του επιβλητική κεντρική αίθουσα. Οι αναλογίες του, το συνδέουν με τα γνωστά προϊστορικά και μεσαιωνικά Μακριά Σπίτια της βορειοδυτικής Ευρώπης[4]

Κατά τη διάρκεια της Εποχής του Σιδήρου αυτός o τύπος βελτιώθηκε, και οι εγκάρσιοι τοίχοι χώρισαν τις διαφορετικές λειτουργίες του, διαιρώντας ιδιαίτερα τους στάβλους από τις περιοχές κατοικήσεως. Σε μεταγενέστερη εποχή μια ιδιωτική αίθουσα διαχώριζε το εξωτερικό με το κοινό χώρο ανάπαυσης. Χρησιμοποιήθηκαν επίσης και στη ταφική αρχιτεκτονική[5].
Αντίθετα, από τα Κάστρα Δαχτυλιδιών της περιόδου αυτής τα κάστρα που ακολούθησαν το πρότυπο Trelleborg κατασκευάζονταν με ένα αυστηρά γεωμετρικό σχέδιο και μετρούνταν με τη ρωμαϊκή μονάδα μέτρησης. Τα κατώτατα μέρη τους ήταν οι τάφροι, που επίσης τα δανείστηκαν από τους Ρωμαίους.
Όλα τα φρούρια είχαν παρόμοια σχέδια[6], «τέλεια κυκλικά κτίσματα με τις πύλες που άνοιγαν στα τέσσερα σημεία της γης και ένα προαύλιο που διαιρούταν σε τέσσερις περιοχές, η κάθε μια από τις οποίες είχε μεγάλες τετράγωνες οικίες.
Ύστερα από εκτενή έρευνα κανένα παρόμοιο κτίσμα δε βρέθηκε στην υπόλοιπη Ευρώπη. Στις ακτές της Ολλανδίας και του Βελγίου υπάρχουν Κάστρα Δαχτυλιδιών με κάποια παρόμοια στοιχεία και στο νησί Walcheren, όπου υπάρχουν κατάλοιπα ενός κάστρου με πύλες στα τέσσερα σημεία της γης, που συνδυάζονται με οδούς. Παρόμοια οχυρά μπορούν να βρεθούν στην Αγγλία. και χρονολογούνται γύρω από την εποχή της ρωμαϊκής κατάκτησης από την κελτικής Βρετανία πολύ πριν από αυτό των Βίκινγκ.
Τα Θρησκευτικά Κτήρια χωρίζονται στα Τελετουργικά Κτήρια και στις Ξύλινες Εκκλησίες.
Τα Τελετουργικά Κτήρια[7] ήταν απλά ξύλινα κτήρια και όχι πολύ διαφορετικά από τα άλλα. Ήταν ένα μέρος, για να επιδείξουν τα όπλα των νικημένων εχθρών. Αλλά με την πάροδο του χρόνου έγιναν πιο σύνθετα[8]. Είχαν συχνά πολλά επίπεδα στεγών με τις διακοσμήσεις στις αιχμές. Οι είσοδοι διακοσμήθηκαν επίσης με τις διακοσμημένες στήλες. Τα περισσότερα τελετουργικά (θανάτωση και καύση ζώων - θυσίες) γίνονταν έξω, έτσι η πλειοψηφία των διακοσμήσεων ήταν στο εξωτερικό μέρος.
Οι Ξύλινες Εκκλησίες (Εικ. 6-7) χρησιμοποιήθηκαν για τις χριστιανικές συναθροίσεις στην περιοχή των Νορβηγών επειδή πολλοί Νορβηγοί είχαν εκχριστιανιστεί. Ήταν μια μεσαιωνική ξύλινη εκκλησία[9] με ένα δοκάρι και μια ακτίνα κατασκευής που κρατούσε το ξύλινο σκελετό. Τα πλαίσια των τοίχων γεμίζονταν με τις κατακόρυφες σανίδες και χτιζόταν  γύρω από τέσσερις κεντρικούς γιγαντιαίους όρθιους ξύλινους στυλοβάτες. Οι στέγες είχαν συχνά πολλά επίπεδα και είχαν συνήθως έναν πύργο ή έναν οβελίσκο στη μέση του ψηλότερου επιπέδου στέγης. Χτίστηκαν από ξύλο και είχαν πέτρινους τοίχους γύρω από τη βάση. Από το εξωτερικό, έμοιαζαν με τις πιο σύνθετες μορφές των τελετουργικών σπιτιών, ενώ το εσωτερικό διακοσμήθηκε ιδιαίτερα με περίπλοκα σχέδια. Τα περισσότερα από αυτά τα σχέδια απεικόνιζαν τον Ιησού, έναν σταυρό, ή τους αποστόλους. Οι περισσότερες εκκλησίες βρέθηκαν στη Νορβηγία, αλλά ίδιοι τύποι βρίσκονται σε όλη τη νοτιοδυτική Ευρώπη.
Τα Γενικά Κτήρια είναι δυο ειδών. Είναι τα Εξοχικά και το Μακρύ Σπίτι.
Τα Εξοχικά χτίζονταν από ξύλο, σε στυλ θαλαμίσκου. Οι στέγες καλύπτονταν από ακαθαρσίες για να κρατούν τη θερμότητα μέσα στο σπίτι και φυτεύονταν τύρφη (Εικ. 8) στις ακαθαρσίες της στέγης, για να εμποδίσει τη διάβρωση. Τα κτήρια αγροκτημάτων χωρίζονταν μέσα σε δύο μέρη[10], το Innhus και το Uthus. Το Innhus ήταν για την αποθήκευση τροφίμων, τον ύπνο και τη διαβίωση, ενώ το Uthus ήταν τα σιταποθήκες, για τα ζώα, τα εργαλεία και τη ζωοτροφή.
Το Μακρύ Σπίτι[11] (Εικ. 9-10). Σε όλες τις σκανδιναβικές περιοχές, οι άνθρωποι έζησαν στα μακρινά σπίτια (langhús), που ήταν χαρακτηριστικά 5 έως 7 μέτρα ευρύ μέσα σε 15 έως 75 μέτρα περιοχή, ανάλογα με τον πλούτο και την κοινωνική θέση του ιδιοκτήτη. Είχαν συνήθως ένα μεγάλο δωμάτιο, οι τοίχοι κατασκευάζονταν από ξύλο ή από καλάμια και η στέγη καλυπτόταν από τύρφη[12]. Η εξωτερική διαμόρφωσή τους ήταν όπως το πλοίο των Βίκινγκ με τις ωοειδείς πλευρές και είχαν χωρητικότητα 30 ως 50 ανθρώπων, δηλαδή ολόκληρη η οικογένεια οι σκλάβους τους και συχνά κατοικίδια ζώα.
Ταφική Αρχιτεκτονική

Οι Βίκινγκς θεώρησαν ότι εκείνοι που επέδειξαν ανδρεία[13] στο πεδίο της μάχης θα λάμβαναν τη μέγιστη ανταμοιβή μετά το θάνατο, αφού θα συναντούσαν τον θεό Odin και τη θεά Freyja. Ο Odin έστελνε τις όμορφες, πολεμίστριές του, τις Βαλκυρίες, για να μαζέψουν τους πεσμένους ήρωες. Στο Asgard, οι νεκροί διαιρούνταν μεταξύ του Odin και της Freyja. Έτσι οι μισοί ζούσαν με τον Odin στη Valhalla, ενώ οι άλλοι μισοί με τη Freyja στη Folkvang.

Χρησιμοποιήθηκαν δυο πρακτικές ταφής, η καύση και ο ενταφιασμός[14]. Η καύση ήταν η πιο κοινή πρακτική στη Πρώιμη Εποχή των Βίκινγκς. Κατά τη διάρκεια της Ύστερης Εποχής, γύρω στο 1000, όλο και περισσότεροι Βίκινγκ γίνονταν Χριστιανοί με αποτέλεσμα η πρακτική ταφής να γίνει πλέον ο ενταφιασμός.

Οι φτωχοί Βίκινγκς έθαβαν συχνά τους νεκρούς τους σε απλούς τύμβους κοντά στις οικογενειακές οικίες. Αντίθετα, στις παράκτιες περιοχές, οι πλούσιοι Βίκινγκς θάβονταν σε μια βάρκα, ή σε ένα πέτρινο πλοίο, τα οποία γεμίζονταν με τρόφιμα, κοσμήματα και όπλα για να εξασφαλίσουν ότι οι νεκροί θα είχαν όλα όσα ήταν απαραίτητα για τη μεταθανάτιο ζωή. Τα σκυλιά, τα άλογα[15] και οι σκλάβοι θυσιάζονταν συχνά, για να συνοδεύσουν τον αποθανόντα. Τα πλοία θάβονταν με πέτρες και χώμα σαν τύμβοι (ανάχωμα) ή τα έβαζαν φωτιά (στην περίπτωση της βάρκας), αφού συνέχιζαν να πλέουν στη θάλασσα (Εικ. 11).
Υπάρχουν πολυάριθμες περιοχές αναχωμάτων σε όλη την Ευρώπη - στη Σουηδία, Νορβηγία, Δανία, τη Γερμανία και σε άλλες βόρειες γερμανικές περιοχές. Μερικά παραδείγματα των περιοχών αυτά είναι:

Το ανάχωμα στο Oseberg της Νορβηγίας, ήταν ένα νεκροταφείο πλοίου (Εικ. 12-13), το οποίο περιλάμβανε πολλά κτερίσματα και δυο σκελετούς γυναικών, ηλικίας 60-70 και 25-30. Τοποθετήθηκαν στην πρύμνη του πλοίου[16]. Μια γυναίκα από τις γυναίκες φορούσε ένα πολύ λεπτό κόκκινο φόρεμα μαλλιού με σχέδιο ρόμβου (προϊόντα πολυτέλειας) και ένα λεπτό άσπρο λινό πέπλο, ενώ άλλη πιθανόν η σκλάβα, που θα την συνόδευε στη άλλη ζωή, φορούσε ένα απέριττο μπλε φόρεμα μαλλιού με ένα μάλλινο πέπλο, που δείχνει μια κοινωνική διαστρωμάτωση. Ο πλούτος της ιεροτελεστίας ενταφιασμού και τα κτερίσματα δείχνουν ότι η ταφή έγινε για μια επιφανή γυναίκα.
Το πλοίο ήταν τύπου karvi (Εικ. 14) φτιαγμένο από ψημένους πλίνθους, το οποίο επικαλύφτηκε εξ ολοκλήρου από ξύλο βαλανιδιάς. Ο ενταφιασμός του πλοίου στον τύμβο χρονολογείται γύρω στο 834, τα διάφορα μέρη του πλοίου χρονολογούνται περίπου στο 800, ενώ το ίδιο το πλοίο είναι πιθανόν παλαιότερο.

Αφού αφαίρεσαν το πλοίο[17] από τον τύμβο την άνοιξη του 1904, οι συντηρητές προσπάθησαν να χρησιμοποιήσουν όσο το δυνατόν περισσότερο αρχικού ξύλου βελανιδιάς με το οποίο ήταν καλυμμένο. Έτσι, υπάρχουν πολύ λίγες προσθήκες σύγχρονου ξύλου, ενώ πολλά από τα αρχικά καρφιά που σώθηκαν επαναχρησιμοποιήθηκαν.
Στο Jelling[18] στη Δανία υπάρχει ένα μεγάλο πέτρινο πλοίο, δύο μεγάλα αναχώματα, οι Jelling Πέτρες (Εικ. 15) και μια Εκκλησία. Στο Βόρειο ανάχωμα (Εικ. 16), που χτίζεται μεταξύ του 958 και 959 (ενδεχομένως για το βασιλιά Gorm της Δανίας και της γυναίκας του Thyra)[19], βρέθηκε μια κενή αίθουσα ενταφιασμού. Στο Νότιο ανάχωμα (Εικ. 17), που χτίστηκε περίπου 970 δεν περιέχει κανέναν ενταφιασμό και πιστεύεται ότι ήταν για τον γιο του Gorm, τον Harald της Δανίας. Κάτω από στα δύο αναχώματα είναι ένα μεγάλο πέτρινο πλοίο από το τέλος του 9ου αιώνα. Μεταξύ των δύο αναχωμάτων βρίσκονται οι δυο ρουνικές πέτρες, οι Jelling πέτρες, που ανεγέρθηκαν από τον Harald στις οποίες ανέγραψε (Εικ. 18):

«Ο βασιλιάς Haraldr διέταξε (Εικ. 19 )να γίνει αυτό το μνημείο στη μνήμη του Gormr, ο πατέρας του και στη μνήμη Thyrvι της μητέρα του, αυτού που κέρδισε για τον εαυτό του όλη τη Δανία (Εικ. 20) και τη Νορβηγία και έκανε τους Δανούς Χριστιανούς (Εικ. 21)».


Κοντά στις πέτρες, έχτισε μια ξύλινη εκκλησία το 965 και κάτω από την οποία εναπόθεσε (965-966) τα υπολείμματα του πατέρα του.

H μετάβασή των ειδωλολατρικών και χριστιανικών πεποιθήσεων εμφανίζεται ζωντανά μεταξύ των τύμβων, των ρουνικών πετρών και της εκκλησίας που αντιπροσώπευε τη χριστιανική υπεροχή.

Στη Birka της Σουηδίας (Εικ. 22), γύρω στον 9ο με 10 αιώνα[20], οι παραδοσιακές πρακτικές ταφής των απλών ανθρώπων ήταν οι περισσότερες από τους συνολικά 2000 τάφους.
Οι ταφές στη Birka είναι δύο τύπων[21]. Ο πρώτος τύπος περιλαμβάνει τα αναχώματα με καύση, που συγκεντρώνονται στην περιοχή έξω από τις οχυρώσεις. Πρέπει να αντιπροσώπευαν έναν γηγενή ανατολικό σουηδικό πληθυσμό που κινήθηκε προς τη Birka από τα χωριουδάκια και τις γειτονικές φάρμες στα περίχωρα. Το μέγεθος των αναχωμάτων δείχνει ότι οι κάτοικοι ήταν της ίδιας ή ελαφρώς υψηλότερης θέσης από το λαό χωριών και ο αριθμός των τάφων (συμπεριλαμβανομένων των ενταφιασμών που θα αναφερθούν πιο κάτω) δείχνει έναν πληθυσμό πεντακοσίων έως χιλίων ατόμων.

Ο δεύτερος τύπος ήταν μεταξύ των αναχωμάτων των νεκροταφείων και της αποικίας -δηλαδή μέσα και έξω από στις οχυρώσεις. Υπήρχε ένας μεγάλος αριθμός φέρετρων και αιθουσών που περιείχαν ενταφιασμούς και θαυμαστά κτερίσματα: όπλα, κόσμημα, κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα (Εικ. 23), νομίσματα (Εικ. 24) και εισαγόμενες πολυτέλειες γυαλιού και χαλκού. Μερικοί από τους τάφους φαίνεται να ήταν χριστιανικοί (π.χ., εκείνοι με τους μικρούς κρεμαστούς ασημένιους σταυρούς), ενώ άλλοι όχι. Οι τελευταίοι ήταν πιθανώς τάφοι ξένων εμπόρων και βιοτεχνών με τις οικογένειές τους. Αυτή η διαφορά στη ταφή μπορεί να απεικονιστεί επίσης και στα κτήρια του οικισμού. Εκείνοι που βρέθηκαν κοντά στη έπαλξη ήταν γηγενείς, ενώ εκείνοι που ήταν κοντά στην αποβάθρα φαίνονται να έχουν ξένες παραδόσεις, αφού δε διέμεναν στο παραδοσιακό Μακρύ Σπίτι.


[1] Boathouses in Northern Europe and the North Atlantic, Stylegar, Frans-Arne, and Oliver Grimm , International Journal of Nautical Archaeology 34, Issue. 2, p. 253-268, Nautical Archaeology Society. Germany 2005
[3] Παραδοσιακά, το όνομα Trelleborg έχει ερμηνευτεί ως «οχυρό που χτίζεται από τους σκλάβους».
[4] The Trelleborg House Reconsidered, Holger Schmidt, Mediaeval Archaeology, Volume 17,  p. 56, Denmark 1974
[5] Trelleborg House, Schmidt, p 60
[6] Viking Empires, A. Forte, R. Oram, and F. Pederson, p 180, Cambridge University Press, 2005 
[7] Behind Heathendom: Archaeological Studies of Old Norse Religion, Andrén, Anders, Scottish Archaeological Journal , Vol. 27, Issue 2, p. 105-138, Stockholm University, Stockholm 2005.
[8] Έγινε προσπάθεια μίμησης εκκλησιών.
[11] Trelleborg House, Schmidt, p. 56
[15] Ταφές με άλογα εμφανίζονται μόνο στη Δανία και στη Birka της Σουηδίας.

[21] Towns in the Viking Age, H. Clarke and B. Ambrosiani, p. 57-60, St. Martin's Press, ΝΥ 1991.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου